توسط : موزه شه لافتی که با نام موزه آیینهای پهلوانی نیز شناخته میشود، یکی از مراکز فرهنگی تخصصی در حومه شهر مشهد است. این مکان بر نمایش ابزارها، تصاویر و ترویج فرهنگ پهلوانی و ورزشهای زورخانهای تمرکز دارد. آیینهای پهلوانی ایران در سال ۱۳۸۹ در فهرست میراث معنوی یونسکو به ثبت جهانی رسیدهاند و این موزه به عنوان یک واحد فعال، بخشی از این تاریخ معنوی را به صورت فیزیکی در اختیار بازدیدکنندگان قرار میدهد.در ادامه این مقاله از تیک هتل قصد داریم شما را با موزه شه لافتی مشهد، که با نام موزه آیینهای پهلوانی نیز شناخته میشود، بیشتر آشنا کنیم. در این مطلب به معرفی بخشهای مختلف این موزه، تاریخچه شکلگیری آن، آثار و ابزارهای به نمایش گذاشتهشده و همچنین اهمیت فرهنگی آیینهای پهلوانی در ایران خواهیم پرداخت.
تاریخچه و بانی تاسیس موزه شه لافتی
این مجموعه توسط مرشد علیاکبر قاسمی، مشهور به پهلوان رستم، راهاندازی شده است. عملیات ساختمانی موزه در سال ۱۳۸۴ آغاز شد و پس از دو سال به بهرهبرداری رسید. تمامی مراحل طراحی معماری، نجاری، آهنگری و جمعآوری اشیاء تاریخی این مرکز توسط خود ایشان انجام شده است. علیاکبر قاسمی به عنوان پیشکسوت ورزش باستانی ایران، مجموعهای از ادوات ورزشی و اشیاء قدیمی را در طول بیش از ۴۰ سال از شهرهای مختلف جمعآوری و در این مکان مستقر کرده است.
موقعیت مکانی و مسیر دسترسی به موزه
موزه شه لافتی در منطقه تاریخی توس و در فاصله ۳۰ کیلومتری شهر مشهد واقع شده است. موقعیت دقیق این مرکز در روستای قدیمی چهاربرج قرار دارد. برای رسیدن به این مکان باید از مسیر بلوار شاهنامه به سمت آرامگاه فردوسی حرکت کرد. تابلوی راهنمای ورزشخانه و موزه در ورودی روستا نصب شده است. مسیر دسترسی از جاده اصلی تا محل موزه کوتاه اما ناهموار است که برای تردد در آن باید از خودرو استفاده شود.
ویژگیهای معماری و ورودی بنا
ساختار فیزیکی موزه بر اساس الگوهای سنتی زورخانههای قدیمی طراحی شده است. ورودی این مجموعه دارای یک درب بسیار کوچک و کوتاه است. طراحی این درب به گونهای است که افراد هنگام ورود مجبور به خم شدن میشوند که این اقدام در فرهنگ پهلوانی نمادی از تواضع و فروتنی است. بر سردر ورودی، اشعاری با مضمون ادب و جوانمردی حک شده است که هویت فعالیتهای داخل بنا را مشخص میکند.
بخشهای اصلی موزه آیینهای پهلوانی
این مجموعه از چندین بخش مجزا تشکیل شده است که هر کدام کاربرد مشخصی در مراسم سنتی دارند:
زورخانه
این بخش اصلیترین فضای موزه است که گود زورخانه در آن قرار دارد. دورتادور دیوارهای این فضا با تصاویر پهلوانان قدیمی، مدالها و ادوات ورزشی پوشانده شده است.
لنگری
فضایی در مجاورت گود زورخانه است که در گذشته پهلوانان پس از اتمام تمرینات ورزشی در آن استراحت میکردند. در این بخش دمنوشهای گیاهی و سنتی برای پذیرایی از مهمانان آماده میشود.
عیارخانه
این بخش دارای هشت جایگاه اختصاصی است که شش جایگاه آن به پهلوانان دروازههای قدیم و سادات اختصاص دارد. عیارخانه محلی برای تمرین فنون، نقالی شاهنامه و برگزاری مراسم گلریزان برای کمک به نیازمندان است.
مطبخخانه
در این بخش غذاهای سنتی تهیه میشود. بازدیدکنندگان میتوانند در این فضا غذاهای قدیمی مانند دیزی سنگی را که به روش سنتی طبخ میشود، تجربه کنند.
اشیاء و اموال فرهنگی موجود در موزه شه لافتی
اشیاء نگهداری شده در موزه شه لافتی تنها به ابزارهای ورزشی محدود نمیشود و طیف وسیعی از لوازم زندگی قدیمی را در بر میگیرد:
| دستهبندی اشیاء | نمونه موارد موجود در موزه |
| ادوات ورزشی | میلهای ۷۵ کیلویی پهلوان رستم، کبادههای سنگین، تختهشنا و ضرب قدیمی زورخانه |
| لوازم شخصی پهلوانان | کفشهای شاخگاوی، ساطور و وسایل کاری پهلوانانی که در کشتارگاهها یا آهنگریها فعال بودند |
| وسایل نقلیه قدیمی | موتور سیکلت دکتر شیخ (پزشک خیر مشهدی)، دوچرخه سفر مشهد-کربلا و تراکتور قدیمی |
| ابزارآلات مشاغل | وسایل کوره آهنگری، ابزار سراجی، کفاشی، خیاطی و ادوات کشاورزی مانند گاوآهن |
| اشیاء خانگی و تزئینی | چراغهای روشنایی قدیمی، سماورهای نفتی، رادیو و تلویزیونهای اولیه و انواع گلیم |
شرایط بازدید و خدمات رفاهی
موزه شه لافتی در تمام روزهای هفته از ساعت ۷ صبح الی ۱۴:۳۰ فعال است. مدت زمان پیشنهادی برای بررسی کامل اشیاء و بخشهای مختلف بین یک تا دو ساعت است. بازدیدکنندگان میتوانند علاوه بر مشاهده اشیاء موزه، از خدمات پذیرایی شامل دمنوشهای گیاهی و غذای سنتی استفاده کنند. همچنین در این مکان مراسم نقالی و اجرای ورزش باستانی در مناسبتهای خاص برگزار میشود که امکان آشنایی نزدیک با آیینهای پهلوانی را فراهم میکند.
جمع بندی
موزه شه لافتی در روستای چهاربرج مشهد، یک مرکز تخصصی برای نمایش فرهنگ و ابزارهای ورزش پهلوانی است. این موزه که توسط مرشد علیاکبر قاسمی بنا شده، مجموعهای از ادوات ورزشی، وسایل مشاغل قدیمی و لوازم شخصی چهرههای سرشناس مشهد را در خود جای داده است. ساختار معماری سنتی، درب ورودی کوتاه و بخشهای داخلی مانند عیارخانه و لنگری، فضای زورخانههای قرنهای گذشته را بازسازی کردهاند. دسترسی به این موزه از طریق جاده شاهنامه امکانپذیر است و به عنوان یک مقصد فرهنگی در کنار بازدید از آرامگاه فردوسی پیشنهاد میشود.
