توسط : موزههای آستان قدس رضوی واقع در شهر مشهد مجموعهای از گنجینههای تاریخی و هنری هستند که در محدوده حرم امام رضا (ع) قرار دارند. این موزهها با نگهداری از هدایای ارزشمند و آثار تاریخی مرتبط با حرم، یکی از پربازدیدترین مراکز فرهنگی و موزههای ایران به شمار میروند. گستردگی این مجموعهها امکان بازدید از آثار متنوعی از جمله سکه، سلاح، فرش و آثار تجسمی را برای زائران و گردشگران فراهم کرده است.در این مقاله از تیک هتل میخواهیم به معرفی موزههای آستان قدس رضوی بپردازیم و بخشهای مختلف این مجموعه ارزشمند را بررسی کنیم تا زائران و گردشگران با گنجینههای تاریخی و فرهنگی موجود در این موزهها بیشتر آشنا شوند.
پیشینه و تاریخچه تاسیس موزه
اولین تلاشها برای نمایش اشیاء و هدایای خزانه حرم در سال ۱۳۱۶ خورشیدی آغاز شد. با گسترش این آثار، در سال ۱۳۲۴ ساختمانی سه طبقه با مساحت بیش از هزار متر مربع در شرق مسجد گوهرشاد و کنار مقبره شیخ بهایی احداث و به عنوان اولین موزه آستان قدس افتتاح گردید.
در سال ۱۳۵۱، با هدف ایجاد فضایی مناسبتر، اشیاء موزه موقتاً به تالار تشریفات منتقل شدند تا ساختمان جدیدی در صحن کوثر ساخته شود. این ساختمان در سال ۱۳۵۶ به بهرهبرداری رسید. پس از انقلاب اسلامی، این مجموعه به شکل چشمگیری توسعه یافت و در حال حاضر ۱۶ گنجینه مجزا زیر نظر موزههای آستان قدس فعالیت میکنند.
گنجینههای موزه مرکزی آستان قدس
موزه مرکزی به عنوان بخش اصلی این مجموعه، ۱۱ گنجینه تخصصی را در ساختمان چهار طبقه خود جای داده است. در ادامه به معرفی این بخشها میپردازیم:
گنجینه تاریخ حرم رضوی
این بخش که در گذشته «موزه تاریخ مشهد» نام داشت، در سال ۱۳۷۸ تاسیس شد. در این گنجینه، سیر تاریخی حوادث حرم و اشیای مرتبط با معماری آن نظیر ضریحهای فولادی، کتیبههای طلا، محرابهای زرینفام و وسایل روشنایی به نمایش درآمده است.
گنجینه تمبر و تاریخچه پستی
این بخش در طبقه منهای یک موزه مرکزی قرار دارد. مجموعهای بالغ بر صدهزار تمبر و اقلام پستی از دوره قاجار تاکنون، به همراه آثاری از ۲۴۰ کشور دنیا از جمله نخستین تمبر پستی جهان (پنی سیاه) در این گنجینه نگهداری میشود.
گنجینه اسکناس و سکه
این دو بخش تاریخچه تبادلات مالی را نشان میدهند:
- گنجینه اسکناس: شامل ۱۰ هزار قطعه اسکناس اهدایی از ایران (دوره قاجار و پهلوی اول) و ۸۰ کشور جهان است.
- گنجینه سکه: یکی از غنیترین مجموعههای خاورمیانه است که سکههایی از دوران پیش از اسلام، دوره اسلامی و ۵۰ کشور مختلف در آن به نمایش درآمده است.
گنجینه سلاح و مدال
این گنجینهها در طبقه دوم قرار دارند:
- گنجینه سلاح: شامل سلاحهای سرد و گرم ۴۰۰ سال اخیر ایران است. کمانهای لاکی دوره صفویه و سپرهای چرمی از پوست کرگدن از آثار شاخص این بخش هستند.
- گنجینه مدال: در این بخش مدالها و کاپهای قهرمانی اهدایی ورزشکاران از جمله جهانپهلوان تختی و قهرمانان مسابقات جهانی نگهداری میشود.
سایر گنجینههای موزه مرکزی
- گنجینه نجوم و ساعت: شامل ادوات نجومی تاریخی، تلسکوپها، اسطرلابها و ساعتهای آفتابی و مکانیکی.
- گنجینه ظروف: نمایش ظروف سفالی، چینی و فلزی دورههای مختلف، از جمله ظروف کشف شده در حفاریهای داخل حرم.
- گنجینه آبزیان: شامل نرمتنان و موجودات دریایی تاکسیدرمی شده.
- گنجینه هنرهای تجسمی: محل نگهداری تابلوهای نقاشی نفیس، از جمله چهار اثر شناخته شده از استاد کمالالملک.
سایر موزههای مجموعه آستان قدس
علاوه بر موزه مرکزی، موزههای تخصصی دیگری نیز در اطراف حرم فعالیت میکنند:
| نام موزه | توضیحات و موقعیت مکانی |
| موزه قرآن و نفایس | نمایش نسخ خطی و قرآنهای منتسب به ائمه. واقع در ضلع شرقی روضه منوره. |
| موزه فرش | بزرگترین موزه تخصصی فرش ایران. دسترسی از طریق صحن کوثر. |
| موزه هدایای رهبری | نمایش آثار هنری اهدایی به مقام معظم رهبری. واقع در طبقه همکف موزه قرآن. |
| تالار استاد فرشچیان | نمایش ۱۵ تابلوی اهدایی استاد فرشچیان از جمله ضامن آهو و عصر عاشورا. |
| موزه مردمشناسی | واقع در حمام تاریخی مهدی قلی بیک (خارج از حرم، در ضلع غربی صحن جامع رضوی). |
اطلاعات دسترسی و زمان بازدید
موزه مرکزی آستان قدس در ضلع شرقی صحن کوثر واقع شده است. سریعترین مسیر دسترسی به این موزه از طریق ورودی خیابان نواب صفوی است.
- ساعت بازدید: همهروزه (به جز ایام تعطیل) از ساعت ۸ صبح تا ۱۸ عصر. در ایام نوروز و تابستان این ساعت تا ۲۰:۴۵ تمدید میشود.
- پارکینگ: نزدیکترین پارکینگ خودرو، پارکینگ شماره یک در صحن جامع رضوی است.
جمع بندی
موزههای آستان قدس رضوی مجموعهای کمنظیر از آثار تاریخی، مذهبی و هنری هستند که در محدوده حرم مطهر امام رضا (ع) قرار دارند. موزه مرکزی با داشتن ۱۱ گنجینه تخصصی، از تمبر و سکه تا سلاح و هنرهای تجسمی، بخش عمدهای از این آثار را در صحن کوثر به نمایش گذاشته است. بازدید از این موزهها نیازمند اختصاص حداقل نیمی از روز است و فرصتی مناسب برای آشنایی با تاریخچه حرم و هنر ایرانی-اسلامی فراهم میکند. سایر موزههای تخصصی مانند موزه فرش و موزه قرآن نیز این تجربه فرهنگی را کامل میکنند.موزههای آستان قدس رضوی مجموعهای کمنظیر از آثار تاریخی، مذهبی و هنری هستند که در محدوده حرم مطهر امام رضا (ع) قرار دارند. موزه مرکزی با داشتن ۱۱ گنجینه تخصصی، از تمبر و سکه تا سلاح و هنرهای تجسمی، بخش عمدهای از این آثار را در صحن کوثر به نمایش گذاشته است. بازدید از این موزهها نیازمند اختصاص حداقل نیمی از روز است و فرصتی مناسب برای آشنایی با تاریخچه حرم و هنر ایرانی-اسلامی فراهم میکند. سایر موزههای تخصصی مانند موزه فرش و موزه قرآن نیز این تجربه فرهنگی را کامل میکنند.اگر به مکانهای تاریخی و فرهنگی علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم در سفر به مشهد حتماً از آرامگاه فردوسی در شهر تاریخی توس نیز دیدن کنید. این مجموعه که محل آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ شاهنامه است، یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و ادبی ایران به شمار میرود و بازدید از آن میتواند تجربهای متفاوت و ارزشمند در کنار بازدید از موزههای آستان قدس رضوی برای شما رقم بزند.
