توسط : آرامگاه فردوسی یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و فرهنگی شهر مشهد است که در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری این شهر و در منطقه تاریخی توس قرار دارد. این مجموعه به افتخار حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ و سراینده شاهنامه ساخته شده و هر ساله گردشگران زیادی از آن بازدید میکنند. آرامگاه فردوسی تنها یک مقبره ساده نیست، بلکه مجموعهای فرهنگی با بخشهای مختلف مانند باغ، موزه و فضاهای دیدنی است. معماری این بنا نیز الهامگرفته از سبک معماری ایران باستان بوده و جلوهای باشکوه دارد. به همین دلیل این مکان به یکی از مهمترین جاهای دیدنی مشهد تبدیل شده است. در ادامه این مقاله از تیک هتل با بخشهای مختلف مجموعه آرامگاه فردوسی بیشتر آشنا میشویم.
آرامگاه فردوسی مشهد کجاست؟
ابوالقاسم فردوسی، شاعر حماسهسرا و احیاکننده زبان فارسی، در سال ۳۲۹ هجری قمری در یک خانواده دهقان متولد شد. طبقه دهقان در دوره ساسانیان به عنوان دومین قشر ثروتمند جامعه شناخته میشدند. این شاعر در سال ۴۱۶ هجری قمری فوت کرد. مقبره او اکنون در ۲۸ کیلومتری غرب روستای پاژ، زادگاه وی، قرار دارد. این آرامگاه در منطقه طابران و حد فاصل روستاهای توس و اسلامیه ساخته شده است.
چگونه از مشهد به آرامگاه فردوسی برویم؟
برای طی کردن مسیر ۲۰ کیلومتری مشهد تا این آرامگاه، مسافران میتوانند از وسایل نقلیه عمومی یا شخصی استفاده کنند.
اتوبوس
اتوبوسهای تندرو مسیرهای مشخصی به سمت این مجموعه دارند. برای استفاده از کوتاهترین مسیر، مسافران میتوانند به پایانه فردوسی مراجعه کرده و سوار خط ۲۰۲ شوند. زمان تقریبی این مسیر ۴۵ دقیقه است.
خودروی شخصی
اگر با ماشین خودتان رانندگی میکنید، باید در مسیر جاده قوچان حرکت کنید. با رسیدن به سهراهی فردوسی به سمت راست تغییر مسیر دهید. پس از طی مسافتی کوتاه، وارد بلوار بهارستان میشوید و بنای آرامگاه را در انتهای همین خیابان خواهید دید.
تاکسی
تاکسیهای شهری نیز سرویسدهی به این محدوده را انجام میدهند و مسافران را به این مجموعه میرسانند.
اطلاعات بازدید
با توجه به تغییرات احتمالی هزینهها و زمانبندی، پیشنهاد میشود پیش از مراجعه حضوری اطلاعات مجموعه را بررسی کنید. شماره تماس: ۳۲۶۶۳۸۲۵-۰۵۱ ساعات بازدید در شش ماه اول سال: هر روز از ۸ صبح تا ۱۹. ساعات بازدید در شش ماه دوم سال: هر روز از ۸ صبح تا ۱۷. هزینه بلیط: برای اتباع ایرانی ۲۵ هزار تومان و برای اتباع غیرایرانی ۲۰۰ هزار تومان تعیین شده است.
زندگینامه فردوسی
اطلاعات دقیقی از دوران پیش از سرودن شاهنامه وجود ندارد. بر اساس شواهد، فرزند اول او در سال ۳۵۹ هجری قمری متولد شده است. فردوسی در ۶۷ سالگی، فرزند ۳۷ ساله خود را از دست داد و به این موضوع در شعرهایش اشاره کرده است. برخی محققان مانند محمدتقی بهار معتقدند زنی که در ابتدای داستان بیژن و منیژه به او اشاره شده، همسر این شاعر است. شواهد نشان میدهد فردوسی نوشتن شاهنامه را در ۳۷ سالگی شروع کرده است. بخشی از اشعار شاهنامه متعلق به دقیقی است. دقیقی به دستور منصور بن نوح سامانی این کار را آغاز کرده بود. پس از فوت دقیقی و پادشاه، فردوسی در سال ۳۷۰ هجری قمری تصمیم گرفت کار او را ادامه دهد. او به بخارا سفر کرد تا حمایت مالی بگیرد، اما در نهایت با دستنویسی که یک همشهری به او داد، کار را در شهر خودش پیش برد. نسخه اولیه شاهنامه در سال ۳۸۴ به پایان رسید و ویرایش آن ۱۶ سال بعد تکمیل شد.
تاریخچه آرامگاه فردوسی
به دلیل شیعه بودن فردوسی، اجازه دفن او در قبرستان عمومی صادر نشد و در نهایت در باغ شخصی خود در توس به خاک سپرده شد. در طول زمان، مقبره او بارها تخریب شد. اولین بار ارسلان جاذب، از سپهداران توس، آرامگاهی برای او در مقابل دروازه شرقی رزان ساخت که ۱۰۰ سال پابرجا ماند. پس از آن، گرگوز، یکی از امیران مغول، بنا را ویران کرد تا از مصالح آن برای قلعهسازی استفاده کند. وضعیت تخریبشده بنا تا دوره قاجار ادامه یافت. در زمان ناصرالدین شاه، عبدالوهاب آصفالدوله مأمور ساخت بنایی دو اتاقه در این محل شد. در سال ۱۳۰۷، با پیگیریهای عبدالحسین تیمورتاش، بودجه ساخت یک مقبره جدید تصویب شد و بنای فعلی احداث گردید.
جاهای دیدنی آرامگاه فردوسی
این مجموعه مساحتی بالغ بر ۶ هکتار دارد و شامل بخشهای مختلفی است. هنگام ورود از سمت جنوب، استخری با ابعاد ۳۰ در ۱۰ متر قرار دارد که تصویر آرامگاه در آن منعکس میشود. برای بازدید کامل از تمام بخشها، باید زمانبندی مناسبی داشته باشید.
موزه آرامگاه فردوسی
ساختمانی در این محوطه قرار دارد که تا سال ۱۳۸۴ محل استراحت بازدیدکنندگان بود. با تلاش دکتر بهروز احمدی، این فضا به موزه تغییر کاربری داد. اشیای این موزه در چهار گروه دستهبندی میشوند.
آثار سنگی
این اشیا در مناطق کشفرود و دشت توس پیدا شدهاند و قدمت آنها به دوران قبل از اسلام و دوره اسلامی مربوط میشود. قطعات سفالی، سکههای طلا و نقره، پیهسوز و عطردان از جمله این آثار هستند.
آثار حماسی و پهلوی
در این قسمت وسایلی که با مفاهیم حماسی مرتبط هستند به نمایش درآمده است. تجهیزات سوارکاری، تیر و کمان، سپر، گرز، آلات موسیقی و نسخههای متنوع شاهنامه در این بخش قرار دارند. نسخه کپی شاهنامه بایسنقری، شاهنامه فلورانس و یک شاهنامه ۷۳ کیلوگرمی از آثار مهم این بخش هستند.
انواع ظروف
ظروف سفالی لعابدار و بدون لعاب به همراه ظروف مفرغی که به قرنهای چهارم و پنجم هجری شمسی (همزمان با حیات فردوسی) تعلق دارند، در این قسمت نگهداری میشوند.
انواع آثار هنری
این بخش شامل آثار اهدایی است. تابلوهای نقاشی از داستانهای شاهنامه و چهره فردوسی اثر علی رخسار، به همراه انواع قالیچهها و هنرهای دستی در این قسمت قرار دارند.
کتابخانه
کتابخانه این مجموعه در ضلع شرقی واقع شده و در سال ۱۳۴۷ احداث شده است. ساختمان آن دو طبقه است که مخزن کتابها در پایین و فضای مطالعه در طبقه بالا قرار دارد. این مرکز دارای بیش از ۹ هزار جلد کتاب است.
نقشینهها
در دیوارهای جنوبی و شرقی تالار، نقشبرجستههایی از داستانهای شاهنامه روی سنگ ایجاد شده است. در زیر هر تصویر، توضیح آن با خط نستعلیق درج شده است. صحنههایی مانند نبرد رستم و دیو سفید، جنگ رستم و اسفندیار و رفتن زال نزد سیمرغ در این بخش دیده میشود.
تالار
فضای داخلی مقبره تالاری مربعشکل از جنس مرمر است. تزیینات این بخش شامل گچبری و کاشیکاری است. چهار ستون اصلی در گوشهها و ستونهای کوتاهتری در کنار دیوارها قرار دارند. نماد اهورامزدا نیز در این فضا استفاده شده که شباهتهایی به معماری تخت جمشید دارد.
فروشگاه صنایع دستی
در محوطه باغ غرفهای برای فروش محصولات چرمی، مجسمه فردوسی، کیف و ماگهای طرحدار وجود دارد. داخل موزه نیز فروشگاه دیگری است که محصولات فرهنگی مانند کتابهای شاهنامه برای سنین مختلف و فایلهای صوتی را عرضه میکند.
آرامگاه مهدی اخوان ثالث
مزار مهدی اخوان ثالث، شاعر معاصر ایرانی، در بخش غربی مجموعه و در ضلع جنوبی موزه قرار گرفته است. او در سال ۱۳۰۷ در مشهد متولد شد و در سال ۱۳۶۹ درگذشت. در کنار مقبره او سردیسی از وی نصب شده است. محتوای اشعار او بیشتر اجتماعی بود.
آرامگاه استاد شجریان
محمدرضا شجریان، چهره شناختهشده موسیقی سنتی ایران، در مهرماه ۱۳۹۹ پس از تحمل بیماری درگذشت. پیکر او بر اساس وصیتش در نزدیکی مزار اخوان ثالث در این مجموعه دفن شد. روی سنگ قبر او عبارت «خاک پای مردم ایران» حک شده است که بازتابدهنده رویکرد او در زمان حیاتش بود.
معماری آرامگاه فردوسی
پس از ورود به مجموعه و مشاهده استخر بزرگ، ساختمان اصلی آرامگاه قابل مشاهده است. این بنا از نظر معماری به دو قسمت داخلی و بیرونی تقسیم میشود.
معماری درونی
مزار فردوسی در بخش زیرزمین قرار دارد. برای دسترسی به این قسمت باید از ورودی غربی استفاده کرد. ابعاد زیرزمین ۳۰ در ۳۰ متر و عمق آن ۵ متر است. در مسیر راهپلهها ۶ نقش برجسته نصب شده است. سنگ مزار فردوسی از مرمر ساخته شده و ابعاد آن ۹۰ سانتیمتر در ۱.۵۴ متر است. در این فضا ۲۰ ستون با ارتفاع ۴.۶۰ متر نیز تعبیه شده است.
معماری بیرونی
نمای ظاهری بنا به شکل مکعبی با مساحت ۱۰۴۳ متر مربع طراحی شده است. در هر چهار طرف پلههایی وجود دارد که تا ارتفاع ۱۸ متر بالا میروند. ساختار کلی از قرار گرفتن ۷ بلوک مکعبی روی هم ایجاد شده است. اشعار ۱۲ بیتی از شاهنامه روی دیوارهای بنا حکاکی شده است. این بنا ۱۲ ستون دارد که سرستونهای آن از معماری هخامنشی الگوبرداری شدهاند. مجسمه فردوسی که در محوطه قرار دارد نیز اثر ابوالحسن صدیقی است و در ایتالیا ساخته شده است.
جمعبندی
آرامگاه فردوسی یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و فرهنگی مشهد است که در منطقه تاریخی توس و در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری مشهد قرار دارد. این مجموعه به یاد حکیم ابوالقاسم فردوسی، سراینده شاهنامه و احیاکننده زبان فارسی ساخته شده و امروزه به یکی از پربازدیدترین مکانهای گردشگری خراسان رضوی تبدیل شده است.
مجموعه آرامگاه فردوسی تنها یک مقبره ساده نیست، بلکه فضایی فرهنگی با بخشهایی مانند موزه، کتابخانه، باغ، نقشبرجستههای شاهنامه و فروشگاه صنایع دستی است. همچنین آرامگاه مهدی اخوان ثالث و استاد محمدرضا شجریان نیز در این مجموعه قرار دارد. معماری باشکوه بنا که الهامگرفته از معماری ایران باستان و سبک هخامنشی است، جلوهای ویژه به این مکان بخشیده است.
در مجموع، بازدید از آرامگاه فردوسی فرصتی برای آشنایی با تاریخ، ادبیات و فرهنگ ایران محسوب میشود و به همین دلیل یکی از جاهای دیدنی مهم مشهد برای گردشگران داخلی و خارجی به شمار میآید.
